Rana

Rana – uszkodzenie ciągłości skóry, a często również głębszych tkanek lub narządów na skutek urazu mechanicznego. 

Rozróżnia się rany: 

- cięta - powstająca na skutek działania przedmiotów ostrych, jednak w odróżnieniu od rany kłutej jest ona zadana poprzez przeciągnięcie ostrza po powierzchni skóry, a nie wbicia. Rany cięte mogą być różnej szerokości i głębokości, czasami może dojść do przecięcia tkanek leżących poniżej skóry (np.ścięgien, naczyń krwionośnych).

- kłuta - charakteryzują się bardzo małą powierzchnią widoczną na skórze i poważnymi nieraz uszkodzeniami wewnętrznymi ciała. Jest ona głęboka i w jej wyniku mogą ulec uszkodzeniu narządy wewnętrzne, które mogą się skończyć późniejszymi powikłaniami. 


- postrzałowa - rana powstająca na skutek działania pocisków z broni palnej lub odłamków pocisków.

Wyróżnić można trzy rodzaje ran postrzałowych:

• styczna - powstała wskutek uszkodzenia zewnętrznej powierzchni ciała przez pocisk lub odłamek; wyglądem przypomina ranę szarpaną,
• ślepa - powstała wskutek działania pocisku lub odłamka, który naruszył skórę i tkanki wewnętrzne tworząc ranę wlotową i kanał a następnie utkwił wewnątrz ciała,
• przelotowa - powstała wskutek działania pocisku lub odłamka, który naruszył skórę i tkanki wewnętrzne tworząc ranę wlotową (mniejszą) i kanał a następnie opuścił ciało tworząc dodatkowo ranę wylotową (większą).

- tłuczona - rana powstała w następstwie uderzenia z dużą siłą narzędziem tępym lub tępokrawędzistym, bądź rana w skutek upadku lub uderzenia przez pojazd mechaniczny. Rana tłuczona może dotyczyć skóry jak i narządów wewnętrznych. 

- szarpana - rana powstająca w wyniku działania zakrzywionego narzędzia o tępej krawędzi, godzącego skośnie lub stycznie do powierzchni ciała. Ma nieregularny kształt i poszarpane, nierówne brzegi. Wskutek zakażenia wywołanego przez obecność zniszczonych, obumarłych tkanek rana goi się źle i pozostawia dużą bliznę.

- kąsana -  rana spowodowana ugryzieniem (ukąszeniem) przez zwierzę. Postać zewnętrzna rany jest często odwzorowaniem szczęki zwierzęcia (zespół ran kłutych) lub w niektórych przypadkach jest to rana szarpana. W przypadku takim należy niezwłocznie upewnić się, czy dane zwierzę było szczepione przeciw wściekliźnie. Jeżeli nie było, lub nie ma na to całkowitej pewności, należy podać poszkodowanemu zastrzyk surowiczny przeciw wściekliźnie.

Wszystkie rany należy opatrzyć, aby zapobiec zakażeniu tkanek. Najczęściej używanym do tego celu środkiem jest woda utleniona. Jodyna może służyć jedynie do odkażenia skóry wokół rany. Jeżeli rana jest głęboka, występuje obfite krwawienie to należy zastosować opatrunek uciskowy oraz zgłosić się do lekarza. W takim przypadku konieczne może być chirurgiczne zaopatrzenie (zeszycie) rany, aby umożliwić prawidłowe jej gojenie.

Urazy czaszkowo - mózgowe

7) URAZY CZASZKOWO MÓZGOWE (czyli uszkodzenie czaszki i mózgu, oraz mięśni i skóry głowy).

Podział urazów czaszkowo- mózgowych:

- otwarte- bezpośredni kontakt mózgu z otoczeniem.

- zamknięte- gdy nie ma kontaktu z otoczeniem.

Stopnie podziału urazów czaszkowo mózgowych:

a) wstrząs mózgu- jest to uraz czaszkowo- mózgowy zamknięty. przyczyną jest uderzenie tępe w głowę. W wyniku uderzenia powstaje fala uderzeniowa, która powoduje obijanie się mózgu o wewnętrzną powierzchnię czaszki.

Objawy wstrząsu:

- utrata przytomności

- przy małych wstrząsach występuje przejściowe zaburzenie komórek mózgowych.

b) obrzęk mózgu

Objawy:

- bóle głowy,

- zawroty głowy,

- nudności,

- wymioty,

- senność,

- zaburzenie równowagi

- niepamięć przed i powypadkowa (amnezja)

c) krwawienie śródczaszkowe

Objawy:

- spadek tętna,

- wzrasta ciśnienie krwi,

- nagła utrata przytomności,

- zatrzymanie oddechu.

d) złamanie podstawy czaszki- uraz otwarty, następuje pęknięcie lub złamanie podstawy czaszki.

Objawy:

- stłuczenia lub wstrząśnienia mózgu

- pojawienie się około 2 godz. po wypadku nad okiem i pod okiem wylewów krwawych

Utrata przytomności

Utrata przytomności- występuje, gdy mamy do czynienia z długotrwałym niedotlenieniem mózgu. Jest to zniesienie wszystkich procesów, które umożliwiają prawidłowe spostrzeganie, skupianie uwagi i uprzytamnianie sobie wydarzeń.

Przyczyny nagłej utraty przytomności:

• urazy czaszkowo mózgowe,
• stany powodujące niedostatek tlenu w mózgu
• napad padaczki (epilepsja),
• zatrucia,
• schorzenia mózgu (wylew, udar, pęknięcie tętniaka, uciskający guz, zapalenie opon mózgowych),
• porażenie prądem,
• zadziałanie na organizm, bardzo wysokiej lub bardzo niskiej temperatury.

Objawy nieprzytomności:

• osoba jest w bezruchu,
• nie ma z nią kontaktu słownego,
• nie reaguje na dotykanie,
• następuje zwiotczenie mięśni,
• zdarza się rzadko, że jest sztywna w wyniku uszkodzenia móżdżku,
• zanik odruchu kaszlu i połykania.

Postępowanie podczas utraty przytomności:

• sprawdzić parametry życiowe: oddech, tętno,
• ułożenie na podłożu w prawidłowej pozycji (pozycja boczna ustalona, która udrażnia drogi oddechowe i zapobiega zapadnięciu języka).

Omdlenie

 Omdlenie- jest to krótkotrwała utrata przytomności, spowodowana chwilowym niedoborem tlenu w mózgu.

Przyczyny omdleń:

• stany wyczerpania organizmu,
• niedożywienie,
• anemia,
• długotrwałe stanie w pomieszczeniach dusznych ciasnych,
• gwałtowna zmiana z pozycji leżącej na stojącą,
• nadmierna wrażliwość (patrzenie na rany itp.), tło nerwicowe,
• gwałtowna zmiana pogody (spadek ciśnienia, zmiana wilgotności powietrza)

Objawy omdlenia:

• złe samopoczucie, jest mu niedobrze,
• bladość,
• nogi i ręce bezwładne ( miękkie),
• mroczki przed oczami,
• szum w uszach,

Postępowanie przy omdleniach:

• ułożyć na plecach i unieść nogi na wysokość ok. 30cm,
• sprawdzić czy jest oddech i tętno,
• dostarczyć powietrza,
• rozpiąć ubranie w obrębie szyi i klatki piersiowej,
• skóra powinna odzyskać rumieńce,

Krwotok zewnętrzny

Pomoc doraźna przy krwotokach zewnętrznych:

1. Ułożenie osoby poszkodowanej w pozycji leżącej, żeby zapobiec skutkom wstrząsu.
2. Jeżeli krwotok dotyczy kończyny górnej lub dolnej, to należy tę kończynę unieść powyżej poziomu serca, ponieważ zmniejsza się wtedy intensywność wypływania krwi.
3. Bezpośrednio na ranę kładziemy opatrunek uciskowy. Opatrunek uciskowy- złożony kilka razy na początku bandaż, na ranę kładziemy opatrunek i przybandażowujemy go do rany. Na końcu dociskamy go.
4. Po założeniu opatrunku uciskowego, należy ramię ucisnąć na najbliższą tętnicę, która doprowadza krew do rany.
5. Jeżeli nie można założyć bezpośrednio na ranę opatrunku uciskowego a krwotok dotyczy kończyny górnej, czy dolnej wtedy tamujemy krwotok przez założenie opaski uciskowej (są to sytuacje wyjątkowe), czas bezpieczny wynosi do 30min.

Użycie opaski uciskowej:

- przy krwotoku z rany szarpanej- gdy jest rozległa powierzchnia,

- złamanie otwarte z potokiem,

- gdy występuje jakieś ciało obce, nie wyciągamy go. Krwotok tamujemy przez założenie opaski uciskowej.

Zasady zakładania opaski uciskowej:

• wolno używać tylko czystego i szerokiego materiału. Nie wolno używać żadnych nitek, tasiemek itp.
• maksymalny czas zacisku od 30min do 1 godziny.
• dołączyć kartkę z informacją o której godzinie opaska została założona.

Przy amputacji zawijamy w jakąś czystą tkaninę, potem umieszczamy koniec w torebce foliowej, następnie znowu w torebce np. z lodem.

Krwotok z nosa- do najczęstszych przyczyn krwotoku zalicza się:

• uderzenie,
• kruchość naczyń krwionośnych,
• białaczka,
• nadciśnienie tętnicze,
• niedożywienie,
• wycięczenie,
• przetrenowanie.

Postępowanie:

• posadzić na krześle, głowa pochylona do przodu,
• wykonać zimne okłady na noc, kark i czoło,
• jeśli nos nie boli to zakładamy ucisk mechaniczny na nozdrze,
• jeżeli jest to krwotok, należy wezwać pogotowie. Osobą układamy wtedy na boku, lub na brzuchu z głową ułożoną na bok na rękach.

krwotok wewnętrzny

a) jama brzuszna- najczęstszą przyczyną jest uderzenie, nadmierne jedzenie (pęknięcie żołądka).

Objawy:

• brzuch staje się twardy, napięty
• mogą wystąpić nudności i wymioty
• silny ból brzucha

Jeżeli występuje przerwanie ciągłości przewodu pokarmowego, pojawia się w wymiotach lub stolcu krew. Barwa krwi może powiedzieć o tym, w jakim miejscu występuje krwotok. Krew czerwona- krwotok w przełyku(gardło), krew fusowata- krwotok na wysokości żołądka, lub trochę niżej. Ścięcie krwi powodują kwasy żołądkowe. Krew w stolcu (żywoczerwona)- uszkodzenie jelita cienkiego lub odbytu.

Pomoc przy krwotoku jamy brzusznej:

• pomoc medyczna i szybka,
• odpowiednie ułożenie osoby, pozycja półleżąca, głowa i tułów na podwyższeniu, pod nogami ułożony koc, tak, aby były one ugięte w stawach kolanowych,
• zimny okład na brzuchu,
• przykryć, aby chronić przed utratą ciepła,
• nie podawać nic doustnie, żadnej wody, tabletek itp.

b) klatka piersiowa (uszkodzenie płuc)- najczęstszą przyczyną jest złamanie żeber, które mogą uszkodzić naczynia krwionośne.

Objawy:

• szybkie i płytkie oddechy,
• duszność (przez niedotlenienie)
• sinica- czyli zasinienie powłok skóry. W pierwszej kolejności sinieją paznokcie, potem usta, czubek nosa i małżowina uszna,
• jeśli doszło do uszkodzenia płuc, poszkodowany będzie kaszlał krwią.

Postępowanie:

- wezwanie pomocy,

- ułożenie poszkodowanego w pozycji wysokiej w siadzie, plecy podparte, nogi ugięte, ręce podparte o podłoże,

- zimny okład na klatce piersiowej,

- zakaz jedzenia i picia,

- ciepło okryć.

Krwotok

Krwotok- jest to przerwanie ciągłości ściany naczynia krwionośnego z następowym wydostawaniem się krwi, poza obręb tego naczynia i upływ krwi jest bardzo szybki. Dotyczy uszkodzenia dużych naczyń krwionośnych i stanowi zagrożenie życia.

Krwawienie- jest to przerwanie ciągłości ściany naczynia krwionośnego z następowym wydostawaniem się krwi, poza obręb tego naczynia, upływ krwi jest niewielki i dochodzi do samodzielnego zatrzymania przez proces krzepnięcia. Może być zagrożeniem życia u osób, które mają problemy z krzepliwością krwi (hemofilia lub skaza krwotoczna).

Podział krwotoków:

• zewnętrzne- przyczyną jest zadziałanie na skórę narzędzia ostrego. Krew wylewa się przez ranę na zewnątrz.
• wewnętrzne- najczęstszą przyczyną jest uderzenie tępe, ściśnięcie, gdzie pękają naczynka krwionośne, nie przerywając ciągłości skóry. Krwotok odbywa się do naturalnych jam ciała.

Podział krwotoków zewnętrznych i wewnętrznych

• tętniczy- krew tryska do góry, jej wypływanie jest synchroniczne z akcją serca. Im większa tętnica tym większy wytrysk, bo jest większe ciśnienie. Kolor krwi jasno czerwony.
• żylny- niższe ciśnienie w żyłach. Krew płynie ciągłym, nieprzerwanym strumieniem. Kolor krwi ciemno czerwony.
• mieszany

Objawy, które mogą świadczyć o krwotoku wewnętrznym.

• bladość skóry,
• silne osłabienie organizmu (zawroty głowy itp.),
• zimny lepki pot (uczucie zimna),
• następuje przyśpieszenie tętna, serce pracuje szybciej i spada ciśnienie krwi,
• przyśpieszenie oddechu,
• obrzęk i ból.

Kolka- gwałtowny skurcz śledziony.